Vernieuwing komt van twee kanten

De gemeente Beverwijk is een goed voorbeeld hoe een organisatie soms kan vastlopen, als angst regeert en procedures en regels belangrijker worden dan de inhoud. Ook intern is men toe aan een omslag, als ik de nieuwjaarstoespraak van de burgemeester juist interpreteer. Bestuurlijke vernieuwing is echter niet alleen een zaak van de gemeente, het moet van twee kanten komen.

Het siert de burgemeester dat hij dit allemaal durft te benoemen. Let wel, de gemeente Beverwijk is niet de enige organisatie die met dit probleem kampt. Ik benadruk tevens dat ik overtuigd ben van de goede bedoelingen van de ambtenaren, raadsleden en college. We zitten eigenlijk allemaal gevangen in het systeem, ook de inwoners. Daaruit losbreken vergt lef.

Het begint vanuit de gemeente al met de houding naar buiten toe. Als journalist komt het gemeentebestuur vaak ondoorzichtig en regentesk op me over. Als er iets speelt in de gemeente, lukt het meestal niet om een bestuurder te vragen om een weerwoord. De afdeling communicatie is zo geprofessionaliseerd, dat er van echte communicatie nauwelijks meer sprake is. En als een bestuurder al iets wil zeggen, blijft het te vaak steken in holle frasen, ingegeven door de communicatieprofessionals. Zelfs bij de meest eenvoudige vragen wordt de journalist ook nog eens de les gelezen. Waag het om negatief te berichten over de gemeente, terwijl de starre manier van ‘communiceren’ dat alleen maar in de hand werkt.

Een angstige en eigenlijk desastreuze werkwijze. Het vergroot de afstand tussen bestuur en samenleving. Ik snap natuurlijk waar dat vandaan komt. De angst is groot dat een bestuurder iets zegt dat anders geïnterpreteerd kan worden, waarbij hij of zij de volle laag krijgt van de pers en samenleving. Of erger: het krijgt juridische gevolgen. Hoe gerechtvaardigd is die angst eigenlijk? Staan wij als burgers en journalisten direct klaar met de hakbijl? Of hebben we juist meer respect voor een politicus die zichzelf durft te zijn, af en toe een ‘ slip of the tongue’ maakt en daar eerlijk voor uitkomt. Ik denk het laatste. Ik denk zelfs dat we daar heel erg aan toe zijn.

Bill Clinton won er ooit de Amerikaanse Verkiezingen mee. Door zich niet als de alleswetende politicus op te stellen, maar kwetsbaar en menselijk. Treffend verbeeld in de klassieke film Primary Colors.

Een mooi voorbeeld hoe het mis kan gaan, is de gebiedsvisie Wijk aan Zee. Op papier tot stand gekomen door samen met de bevolking op te trekken, maar uiteindelijk gepresenteerd door middel van een extern bureau dat zich bleef steken in onduidelijke en ambtelijke taal. Ook de betrokken wethouder was niet bij machte om het allemaal in gewone mensentaal uit te leggen. Waarschijnlijk ook ingegeven door de angstige communicatieprofessionals. Opnieuw leidt dit eerder tot wantrouwen en tegenstellingen dan tot samenwerking. Jammer, want de intentie was zo oprecht.

Juist in Wijk aan Zee is binnen Cultureel Dorp geëxperimenteerd met een nieuwe manier van organiseren en samenleven. Tot mijn grote verbazing wordt die expertise niet gebruikt door het college en de ambtenaren. De expertise is er, zonde om dit links te laten liggen.

De Vrijstaat Roetz heeft in 2016 met het boek Een Sloot Vol Kiezelstenen een eigen visie gepresenteerd op journalistiek en samenleving. De Vrijstaat Roetz bouwt daarmee voort op de ervaringen opgedaan binnen Roetz, maar ook op de visie vanuit Cultureel Dorp en Wijk aan Zee. Wat daar destijds tot stand gebracht is, inspireert ons om mooie dingen te doen met de samenleving. Het doet ons ook inzien dat er zoveel meer mogelijk is. Dat structuren en regels soms een doel op zich worden en belemmerend werken. Waardoor er geen gebruik gemaakt wordt van de kracht en kennis die in de samenleving aan te boren is.

Huis van de Buurt. Foto Dennis MantzHuis van de Buurt. Foto Dennis Mantz

Vanuit deze visie wensen wij de gemeente Beverwijk toe dat er meer gebruik gemaakt wordt van die kennis. Dat er met minder angst gecommuniceerd wordt. Dat de moed wordt opgebracht om vaker ruimte te bieden aan de initiatieven vanuit de samenleving. De samenleving kan een boel zelf, laat de bestuurders vooral ook faciliteren.

Het vraagt ook veel van onszelf. Laten we ons toewensen dat we de ruimte pakken en opeisen. Dat we – als het een keer misgaat – niet onze handen er vanaf trekken en de gemeente voor alles verantwoordelijk houden. Willen wij meer openheid, meer transparantie, willen wij meer invloed uitoefenen, dan vraagt dat ook meer verantwoordelijkheid van ons als inwoners. En een andere kijk op politiek en openbaar bestuur.

Op die manier krijgen ook belangrijke initiatieven als het Huis van de Buurt kans van slagen, want dit soort projecten zijn hard nodig in Beverwijk. Met meer samenwerking tussen burgers en bestuur was dit initiatief overeind gebleven. Verderop in Beverwijk ligt nog een mooie uitdaging: het behoud van de Grote Kerk als openbare ruimte. Wie weet gaan initiatiefnemers en gemeente in 2018 hierin samen optrekken.

De burgemeester voelt het goed aan. De tijd is er rijp voor. En als het ergens kan is het in Beverwijk, waar we ondanks alles dol zijn op elkaar en de stad. Niet lullen, maar poetsen. Waar we door de eeuwen heen lieten zien over een enorme innovatiekracht te beschikken. De Vrijstaat Roetz biedt bij deze zijn hulp aan.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *